17/06/2017 07:00
Lượt xem: 230
'Tai vách mạch dừng' hay là 'Tai vách mạch rừng'?

Trong dân gian thường hay sử dụng câu “Tai vách mạch dừng” để nhắc nhở việc cẩn thận trong nói năng kẻo có ngày lại bị thiệt thòi bởi những nỗi niềm riêng tư của bản thân bị nhiều người bàn tán.

Nguyễn Du trong truyện Kiều có câu :

Ở đây tai vách mạch dừng
Thấy ai người cũ cũng đừng nhìn chi

Câu thành ngữ này còn có một phiên bản khác là “Tai vách mạch rừng”. Vậy thì “mạch rừng” hay “mạch dừng” là đúng?

Từ điển Thành ngữ và tục ngữ Việt Nam của GS Nguyễn Lân (NXB Khoa học Xã hội, 1997) không có mục từ “tai vách mạch rừng”, chỉ có “tai vách mạch dừng” với hướng dẫn xem giảng nghĩa ở mục từ “dừng mạch vách tai”. Theo đó, “dừng mạch vách tai” nghĩa là: “Phải cẩn thận khi nói chuyện với người khác vì có thể lời nói của mình lọt vào tai người thứ ba. (Thường nói: Tai vách mạch dừng)”. Từ điển chua thêm: Dừng là nan tre hay nứa làm cốt để trát vách.

Người xưa làm vách nhà bằng đất với các thanh tre đan ngang dọc vào nhau để làm cốt, sau đó trát đất sét lên. Từ đó hình thành thành ngữ “dừng (có) mạch, vách (có) tai” và dần dần tỉnh lược thành “dừng mạch vách tai”.

Một quyển từ điển hồi đầu thế kỷ 20 là Việt Nam Tự Điển của Hội Khai Trí Tiến Đức (1931:161): Câu tục ngữ Tai vách mạch dừng được ghi ở trang 504 của cuốn từ điển ấy và giải thích là nan để làm cốt vách.

Thanh tre đan ngang dọc làm cốt vách sau đó được trát lên với đất sét.

Ở vế đầu tiên, chúng ta có thể dễ dàng giải nghĩa. Vách là nói về những bức tường ngăn cách các buồng xung quanh ngôi nhà, nói tai vách là nhân cách hóa cái vách lên, nói ở đâu cũng có vách, có tai để nghe mình nói nên mình phải cẩn thận. Ở vế thứ hai, “dừng” là một từ cổ chỉ những thanh tre nhỏ đan ken vào nhau để tạo thành xương vách (sau đó sẽ trát bùn lên) cho những ngôi nhà cổ thời xưa. Theo các nhà nghiên cứu, khi nói tới mạch dừng là nói tới sự hiển nhiên: dừng thì có khe, có mạch và cũng có thể lan truyền. Sự kết hợp hai vế cho ta thấy được cái nghĩa là “vách có tai, dừng có mạch” đừng có nói linh tinh nếu không dễ bị nghe, bị lộ, bị lan truyền bởi người đời.

Ca dao kháng chiến cũng có câu sau đúng với nghĩa “vách có tai, dừng có mạch” :

Ở đây tai vách mạch dừng
Những điều bí mật xin đừng ba hoa

Như vậy, “Tai vách mạch dừng” mới là câu thành ngữ nguyên bản. Có thể theo thời gian hoặc biến đổi theo địa phương nên mới chuyển thành “Tai vách mạch rừng”. Tuy vậy, nghĩa của cả hai câu đều như nhau.

(CL tổng hợp)

 

 12920903_10154265967037439_1885565775_n

Bình chọn
0
Bình luận
Tên bạn:
Email:
Điện thoại:
Nội Dung:
Xác nhận:
Video mới nhất
  Tại một trang tạ

 

 12920903_10154265967037439_1885565775_n

 15036560_1679727945670552_6529024804734984949_n

 

12920903_10154265967037439_1885565775_n

 

 

 

 

 

 

 

  

 

 

Về đầu trang