Tin trang chủ
29/04/2017 11:00
Lượt xem: 297
Màu tím hoa sim - Thơ Hữu Loan; Lời bình: NGƯT Trương Tham

CL: Nhà giáo ưu tú Trương Tham (1943-2012), tên khai sinh là Trương Sầm Tham, quê xã Ân Nghĩa (Hoài Ân), là một thầy giáo dạy văn mẫu mực, có nhiều bài phê bình, cảm nhận văn học sâu sắc. CL xin giới thiệu một bài bình tinh tế và đầy cảm xúc của thầy về bài thơ "Màu tím hoa sim" của nhà thơ Hữu Loan.



Màu tím hoa sim

Nàng có ba người anh đi bộ đội
Những đứa em nàng có em chưa biết nói
Khi tóc nàng xanh xanh

Tôi người Vệ quốc quân
Xa gia đình
Yêu nàng
Như tình em gái
Ngày hợp hôn
Nàng không đòi may áo cưới
Tôi mặc đồ quân nhân
Đôi giày đinh
Bết bùn đất hành quân
Nàng cười xinh xinh
Bên anh chồng độc đáo
Tôi ở đơn vị về
Cưới nhau xong là đi

Từ chiến khu xa
Nhớ về ái ngại
Lấy chồng đời chiến tranh
Mấy người đi trở lại
Lỡ khi mình không về
Thương người vợ chờ
Bé bỏng chiều quê…

Nhưng không chết người trai khói lửa
Mà chết người gái nhỏ hậu phương
Tôi về không gặp nàng
Má tôi ngồi bên mộ con
Đầy bóng tối
Chiếc bình hoa ngày cưới
Thành bình hương
Tàn lạnh vây quanh…
Tóc nàng xanh xanh
Ngắn chưa đầy búi
Em ơi!
Giây phút cuối
Không được nghe nhau nói
Không được nhìn thấy nhau một lần
Ngày xưa…
Nàng yêu hoa sim tím
Nàng vá cho chồng tấm áo ngày xưa!

Một chiều rừng mưa
Ba người anh
Từ chiến trường Đông Bắc
Biết tin em gái mất
Trước tin em lấy chồng

Khi gió sớm thu về
Gờn gợn nước sông
Đứa em nhỏ lớn lên
Ngỡ ngàng nhìn ảnh chị
Khi gió sớm thu về
Cỏ vàng chân mộ chí

Chiều hành quân
Qua những đồi hoa sim
Những đồi hoa sim…
Những đồi hoa sim…
Màu tím hoa sim
Tím chiều hoang biền biệt
Nhìn áo rách vai
Tôi hát trong màu hoa
“Áo anh sứt chỉ đường tà,
Vợ anh mất sớm mẹ già chưa khâu…”

HỮU LOAN

Bài thơ Màu tím hoa sim của Hữu Loan xụất hiện giữa vườn thơ những ngày đầu của cuộc kháng chiến chống Pháp đã gây dư luận xôn xao. Bẵng đi một thời gian dài, nhưng bài thơ vẫn sống với niềm yêu mến của người đọc trong những hoàn cảnh rất khác nhau của cuộc sống. Cái gì làm nên sức sống ấy của bài thơ ấy đã thành câu hỏi trăn trở bao lòng bạn đọc bấy lâu!

Tưởng chừng như Hữu Loan không làm thơ, nhà thơ tâm sự với chính mình về câu chuyện tình buồn giữa một chiến sĩ Vệ quốc quân với người con gái hậu phương. Bài thơ có cái cốt tự sự ấy. Không phải bài thơ nào có cái cốt tự sự đều được người đọc mến yêu, nhưng xưa nay những bài thơ có sức sống lâu bền trong lòng bạn đọc thường gắn bó với một câu chuyện. Chuyện người chiến sĩ Vệ quốc quân xa nhà đi chiến đấu gặp người con gái “yêu nàng như tình yêu em gái”. Tình yêu ấy đã dẫn đến “ngày hợp hôn”. Nhà thơ viết về ngày vui ấy với những câu thơ rất gợi. Như bằng ngôn ngữ thơ, ông khắc họa bức chân dung hạnh phúc:

Ngày hợp hôn
Nàng không đòi may áo cưới
Tôi mặc đồ quân nhân
Đôi giày đinh
Bết bùn đất hành quân
Nàng cười xinh
Bên anh chồng độc đáo

Người Vệ quốc quân như đã mang cả không khí kháng chiến và chất lính tráng vào trong đám cưới riêng của mình. Giữa khói lửa chiến tranh tình yêu vẫn nảy nở, hạnh phúc vẫn sinh sôi. Cuộc sống như quy luật muôn đời của nó và như khát vọng của con người để từ đó thơ ca cất lên tiếng nói muôn màu muôn vẻ của mình. Về hai câu thơ “Ngày hợp hôn. Nàng không đòi may áo cưới” có nhạc sĩ phổ nhạc với lời hát “thời loạn ly có ai cần áo cưới”. Lời hát có lẽ chỉ đúng một phần về hoàn cảnh lúc ấy. Bên người yêu, người “chồng độc đáo” của mình với niềm hạnh phúc của ngày hợp hôn, người con gái ấy còn yêu cầu gì hơn? Nét cười xinh xinh của nàng đã thay thế tất cả. Nhưng hạnh phúc vừa mới đến, họ đã phải chia tay nhau “cưới nhau xong là đi”. Đó cũng là lần chia tay cuối cùng của họ. Người con gái đã qua đời sau đó ít lâu. Cái chết của người con gái không liên quan gì đến chiến tranh. Là sự bất trắc của số phận con người trong vô thường của đời sống mà thời nào cũng có. Đó cũng là chỗ khác biệt giữa Màu tím hoa sim với thơ đương thời. Có thể nói Màu tím hoa sim đã góp thêm vào sự phong phú của đời sống thơ ca và những cảm xúc thẩm mỹ hằng có trong đời. Bao nhà thơ xưa nay từng cảm thương với những kiếp hồng nhan bạc mệnh. Nguyễn Du viết về Đạm Tiên với một câu thơ đầy trắc ẩn: “Nửa chừng xuân thoắt gãy cành Thiên hương”, La-mác-tin đau xót: “Nàng mới mười sáu tuổi, thật quá sớm để lìa trần”(Mối hận đầu). Thanh Tùng Tử nuối tiếc đớn đau “Chúa xuân ví biết tình hoa thế. Xin kiếp sau đừng nở thế gian”(Hoa bạc mệnh)… Màu tím hoa sim lại chính người chồng cảm thương người vợ trẻ của mình bạc phận. Khác với các chiến binh Tây Tiến anh hùng, Quang Dũng đã để cho đất trời sông núi tiễn đưa những người hy sinh về nơi an nghỉ cuối cùng. Người con gái bé nhỏ qua đời trước hết để lại nhớ thương đau đớn cho những người gần gũi nhất của mình: “Má tôi ngồi bên mộ con. Đầy bóng tối”. “Ba người anh từ chiến trường Đông Bắc. Được tin em gái mất. Trước tin em lấy chồng”. Rồi những em nhỏ của nàng mai này lớn lên “ngỡ ngàng nhìn ảnh chị”. Người chồng, anh chiến sĩ Vệ quốc quân trở về, nơi xưa từng hạnh phúc, chỉ còn lại một không khí tang tóc bao trùm làm đảo lộn tâm tư:

Nhưng không chết người trai khói lửa
Mà chết người em gái nhỏ hậu phương

Hai câu thơ có âm hưởng dư ba. Nghe như có sự cuộn trào rạn vỡ mà hụt hẫng trong lòng. Hình ảnh “chiếc bình hoa ngày cưới” hiện lên đầy ấn tượng. Chỉ một chiếc bình hoa ấy thôi mà sống chết, hạnh phúc ấm áp, tàn lạnh xót xa, thực và hư vô… ý thơ cứ thế đùn lên, gợi cho lòng người bao cảm xúc suy tư. Rồi lắng xuống trong những buồn thương nuối tiếc không nguôi: “Giây phút cuối. Không được nghe nhau nói. Không được nhìn thấy nhau một lần”. Mở đầu những câu thơ ấy là hai chữ “Em ơi!” xé ruột. Đọc những câu thơ ấy, ta thấy như một sự thật từng gặp đâu đó trong đời với niềm xót thương vô hạn mà quên mất câu chữ của thơ. Người con gái như chợt ghé ngang qua cuộc đời rồi ra đi kh ông kịp từ giã. Như một vì sao băng xẹt ngang qua bầu trời rồi lịm tắt, để lại một khoảng không im lặng trống vắng đến vô cùng. Người chồng chỉ còn gặp nàng trong nỗi nhớ. Anh thấy trong tâm tư sự sống của nàng ngày xưa:

Ngày xưa…
Nàng yêu hoa sim tím
Nàng vá cho chồng tấm áo ngày xưa!

Mấy câu thơ viết về thời gian thật hay.

Người lính đau thương vô hạn nhưng không gục ngã. Anh vẫn hành quân đó chứ ! Trong hành trang của anh có sự sống tình yêu của người con gái “Nàng yêu hoa sim tím, Nàng vá áo cho chồng tấm áo ngày xưa”. Thơ hay là thế. Hai câu thơ như lời kể mà có sức gợi đồng cảm cho lòng người. Người con gái như vẫn sống, vẫn theo anh trên những chặng đường hành quân. Những bông hoa sim tím trên đôi tay bé nhỏ của nàng như vụt bay đi sinh sôi nảy nở thành những đồi hoa sim và cả không gian chiều tím bất tận tưởng như mãi mãi không cùng. Trong những ngày chiến đấu tiếp theo và cả cuộc đời mình, người chiến sĩ Vệ quốc quân sẽ sống cùng với màu tím ấy, với tình yêu sự sống, khát vọng của nàng. Anh không thể và cũng không muốn vượt ra, thủy chung mãi mãi. Một tứ thơ đẹp. Ý, tình trong trẻo lắm. Chiến tranh nào rồi cũng đi qua, cái còn lại là số phận con người trong cuộc bể dâu của đời sống. Không hiểu được tận cùng nỗi đau làm sao thấu được niềm vui mình có. Màu tím hoa sim của Hữu Loan đã đụng vào những cung bậc tâm hồn mà con người trong cuộc sống quan tâm. Ngôn ngữ Việt Nam là ngôn ngữ giàu thanh điệu. Tâm hồn người Việt là tâm hồn của nhạc. Một bài thơ nghèo nhạc điệu, khó làm tổ trong lòng người. Màu tím hoa sim với nhạc thơ trầm bổng đã dẫn những cảm xúc chân thành, ý tưởng sâu sắc len lỏi thấm vào tâm hồn của người đọc, như dìu người vào màu tím của “những đồi hoa sim”.

Tháng 8/2007
TRƯƠNG THAM  

12920903_10154265967037439_1885565775_n

Bình chọn
0
Bình luận
Tên bạn:
Email:
Điện thoại:
Nội Dung:
Xác nhận:

 

 12920903_10154265967037439_1885565775_n

 15036560_1679727945670552_6529024804734984949_n

 

Trong hình ảnh có thể có: một hoặc nhiều người và văn bản

 

 

 

 

 

 

 

  

 

 

Về đầu trang